Rhaglen greadigol wedi'i hymestyn yn dilyn effaith gadarnhaol ar rieni a babanod

8 Mai 2026

Mae rhaglen greadigol StARTing Well a Dechrau’n Dda Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda, sy’n cefnogi iechyd meddwl rhieni yn ystod beichiogrwydd a magu plant yn gynnar, wedi cael cyllid am flwyddyn arall yn dilyn adborth cadarnhaol gan deuluoedd.

Wedi’i lansio ym mis Mawrth 2025, mae’r rhaglen ymyrraeth gynnar wedi cefnogi 32 o deuluoedd drwy ddod â gweithgareddau creadigol i ofal iechyd meddwl amenedigol. Mae’n cefnogi teuluoedd yn ystod beichiogrwydd a hyd at 12 mis ar ôl genedigaeth, gan gynnig mannau diogel a chroesawgar sy’n helpu i feithrin hyder, cryfhau cysylltiadau a chefnogi teuluoedd i ffynnu.

Mae tua un o bob pum mam yn profi gorbryder neu iselder yn ystod y cyfnod amenedigol, o feichiogrwydd hyd at flwyddyn ar ôl genedigaeth, sy'n golygu bod hwn yn amser hollbwysig i ddarparu'r cymorth cywir.

Wedi’i darparu mewn lleoliadau cymunedol ar draws Sir Gaerfyrddin, Ceredigion a Sir Benfro, mae pob rhaglen StARTing Well a Dechrau’n Dda chwe wythnos yn dwyn ynghyd arbenigedd o dîm iechyd cyhoeddus y bwrdd iechyd, gwasanaethau iechyd meddwl amenedigol, tîm y celfyddydau ac iechyd, ac artistiaid cymunedol.

Defnyddir dulliau creadigol megis canu, celf weledol, gwaith anadl a symudiad tyner i gefnogi mynegiant emosiynol, cryfhau’r cysylltiad rhwng y rhiant a’r baban a chreu profiadau cadarnhaol a rennir ar adeg pan fydd llawer o famau’n teimlo’n agored i niwed neu wedi’u datgysylltu.

Dywedodd Katie Iceton, uwch arbenigwr iechyd cyhoeddus ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda: “Fe wnaethom sefydlu StARTing Well a Dechrau’n Dda gan fod beichiogrwydd a bod yn rhiant ddod â newidiadau corfforol, emosiynol a chymdeithasol sylweddol. Mae’n adeg arbennig o bwysig pan fydd mamau a’u teuluoedd efallai angen cymorth ar gyfer eu hiechyd meddwl a’u lles.

“Mae’r rhaglen wedi’i chynllunio o amgylch pŵer y celfyddydau, gan gefnogi menywod sy’n profi anawsterau iechyd meddwl ysgafn i gymedrol yn ystod beichiogrwydd a’r cyfnod cynnar o fod yn rhiant.

“Dros y 12 mis diwethaf, mae menywod a'u teuluoedd sydd wedi profi pryder, iselder, trawma geni, straen wedi trawma, a heriau gyda bondio wedi elwa'n fawr o gael eu cyfeirio at y rhaglen hon.

“Rydym wrth ein bodd y gallwn gyhoeddi yn ystod Wythnos Iechyd Meddwl Mamau y bydd StARTing Well a Dechrau’n Dda yn parhau am flwyddyn arall gyda mwy nag 20 o deuluoedd eisoes wedi’u nodi i gymryd rhan ar draws Sir Gaerfyrddin, Ceredigion a Sir Benfro.”

Mae gwerthusiad o’r rhaglen yn dangos manteision clir i deuluoedd sy’n ymestyn y tu hwnt i’r rhaglen chwe wythnos:

• Aeth dau aelod o Geredigion ymlaen i ymuno â grŵp canu cymunedol lleol.
• Sefydlodd cyfranogwyr Sir Gaerfyrddin eu grŵp WhatsApp eu hunain i gadw mewn cysylltiad, a rhyddhawyd tri rhiant o wasanaethau iechyd meddwl amenedigol yn dilyn adolygiad, gan adlewyrchu lles a hyder gwell.
• Yn Sir Benfro roedd teuluoedd yn cyfnewid manylion cyswllt ac yn cynnal rhwydweithiau cymorth cyfoedion anffurfiol.

Mae sesiynau’n cael eu darparu yn y gymuned ac yn canolbwyntio ar y 1,000 o ddiwrnodau cyntaf ym mywyd plentyn, pan fo perthnasoedd cryf, ymatebol yn chwarae rhan hanfodol yn natblygiad emosiynol babanod.

Trwy annog rhyngweithio cadarnhaol trwy weithgareddau creadigol, mae StARTing Well a Dechrau’n Dda yn helpu mamau a'u teulu i deimlo'n fwy hyderus, yn gysylltiedig ac yn cael eu cefnogi yn y cyfnod hollbwysig hwn.

Ychwanegodd Diane Lewis, therapydd galwedigaethol amenedigol arbenigol ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda: “Rydym wedi gweld yn uniongyrchol trwy lwyddiant StARTing Well a Dechrau’n Dda sut mae dulliau creadigol yn gwneud gwahaniaeth sylweddol i iechyd meddwl rhieni.

“Mae ein hartistiaid yn fedrus wrth greu amgylchedd tyner, tawel iawn - gallwch weld ysgwyddau’r fam yn ymlacio wrth iddynt ddod i mewn i’r sesiynau.

“Mae cyfranogwyr yn dweud wrthym faint maen nhw’n gwerthfawrogi cysylltu ag eraill mewn sefyllfa debyg, gyda chyfeillgarwch a rhwydweithiau cymorth yn aml yn parhau y tu hwnt i’r sesiynau rydyn ni’n eu darparu.”

Mae adborth gan gyfranogwyr yn amlygu effaith gadarnhaol y rhaglen. Dywedodd un fam: “Roedd yn awyrgylch croesawgar iawn. Byddwn yn bendant yn ei argymell ac yn ei wneud eto.”

Tra ychwanegodd eraill: “Fe wnaeth yr ochr grefftus helpu i ailgysylltu â mi” a “Roedd meddwl am ganu yn frawychus ond mewn gwirionedd yn bleserus ac yn gefnogol iawn.”

Mae StARTing Well a Dechrau’n Dda yn cyfrannu at uchelgais y Bwrdd Iechyd i roi’r dechrau gorau posibl mewn bywyd i bob plentyn, tra’n atgyfnerthu ei ymrwymiad i integreiddio’r celfyddydau i ofal iechyd i hybu iachâd, adferiad a lles.

Os oes angen cymorth arnoch gydag iechyd meddwl amenedigol yn Sir Gaerfyrddin, Ceredigion neu Sir Benfro, siaradwch â'ch meddyg teulu, bydwraig neu ymwelydd iechyd.