Dathlu Diwrnod Rhyngwladol y Menywod trwy gau'r bwlch rhwng y rhywiau

8 Mawrth 2026

Mae Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda yn gweithio i wella gofal iechyd menywod ar draws canolbarth a gorllewin Cymru gyda gwasanaethau arloesol yn y gymuned gan gynnwys hwb iechyd menywod peilot a diagnosteg gynaecolegol uwch.

Dana Scott yw Cyfarwyddwr Bydwreigiaeth a Llywodraethu Proffesiynol ar gyfer Menywod a Phlant ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda.

Cyn Diwrnod Rhyngwladol y Menywod ddydd Sul (8 Mawrth) dywedodd: "Ledled y byd, mae menywod yn byw'n hirach na dynion, ond maen nhw'n aml yn treulio mwy o flynyddoedd mewn iechyd gwael. Mae llawer o gyflyrau sy'n effeithio ar fenywod yn parhau i fod heb eu diagnosio'n ddigonol, heb ddigon o ymchwil a heb eu trin.

"Mae Diwrnod Rhyngwladol y Menywod yn gyfle i gydnabod bod gwella iechyd menywod nid yn unig yn bwysig i unigolion, ond i deuluoedd a chymunedau yn gyffredinol.

"Os ydych chi'n gofalu am fenywod, rydych chi'n gofalu am gymdeithas. Mae menywod yn aml yn ganolog i fywyd teuluol a chyfrifoldebau gofalu. Pan gefnogir iechyd menywod, mae'r effaith gadarnhaol yn ymestyn ymhell y tu hwnt i'r unigolyn."

Mae Hywel Dda wedi bod yn datblygu Hyb Iechyd Menywod peilot ym Meddygfa Padarn yn Aberystwyth, sy’n rhan o Gynllun Iechyd Menywod Cymru – menter gan Lywodraeth Cymru i ddod â gwasanaethau menopos, iechyd mislif ac atal cenhedlu yn nes adref.

Mae clinig Aberystwyth yn cael ei arwain gan feddygon teulu a nyrsys ac mae'n cynnig cymorth gyda'r menopos, iechyd mislif ac atal cenhedlu ochr yn ochr â ffisiotherapi a gwasanaethau dan arweiniad nyrsys y bledren a'r coluddyn.

Dywedodd Dana: "Mae'r cynllun peilot ym Meddygfa Padarn yn gweithio'n dda ac rydym yn edrych ymlaen at ddatblygu saith hyb iechyd menywod wedi'u lleoli o amgylch ein clystyrau meddygon teulu ar draws ardal Hywel Dda. Mae'r hybiau hyn yn dod â chymorth ymarferol a gwybodaeth arbenigol at ei gilydd, gan helpu menywod i gael mynediad at ofal yn haws yn y cymunedau lle maent yn byw.

"Mae'r dull hwn yn ein galluogi i ddarparu gofal sy'n gyflymach, yn fwy cyfannol ac yn fwy ymatebol i anghenion menywod ar draws gwahanol gyfnodau bywyd."

Ochr yn ochr â gwella mynediad at ofal, mae'r Bwrdd Iechyd hefyd yn ehangu diagnosteg uwch mewn lleoliadau cymunedol.

Yng Nghanolfan Gofal Integredig Aberteifi ac yn Aberystwyth, mae'r Gynaecolegydd Ymgynghorol Mr Alan Treharne a'i dîm yn defnyddio technoleg uwchsain uwch i wneud diagnosis o gyflyrau gynaecolegol yn gynt ac yn fwy cywir.

Mae'r offer, sydd fel arfer mewn adrannau radioleg ysbytai, yn galluogi asesiadau arbenigol i gael eu cynnal yn agosach at adref i fenywod sy'n byw yng nghanolbarth a gorllewin Cymru. Mae Alan a'i dîm, gyda chefnogaeth Comisiwn Bevan, yn datblygu ffyrdd newydd o gyflwyno modelau Gynaecoleg.

Dywedodd Alan: "Yr hyn rydyn ni'n ceisio ei wneud yw ymgorffori technegau mwy datblygedig mewn gofal arferol fel y gallwn leihau nifer y menywod sydd angen gweithdrefnau ymledol neu atgyfeirio i ofal eilaidd. Mae hefyd yn golygu bod ein hadroddiadau diagnostig yn fwy cywir, gan ein helpu i leihau tan-ddiagnosis ond hefyd gor-ddiagnosis."

"Gellir rheoli llawer o gyflyrau gynaecolegol yn effeithiol pan fyddant yn cael diagnosis cynnar. Trwy ddefnyddio uwchsain uwch, gallwn yn aml ddarparu atebion yn gyflymach a chynnig triniaethau sy'n gwella ansawdd bywyd menywod yn sylweddol."

I lawer o fenywod, mae mynediad i'r gwasanaeth wedi dod â gobaith o'r newydd, gwell ansawdd bywyd a chanlyniadau sy'n newid bywyd.

I Kirsten Thompson o Aberystwyth, trawsnewidiodd gofal arbenigol flynyddoedd o boen anesboniadwy.

“Ers i mi fod tua 12 oed, roeddwn i wedi cael poen ac anghysur cronig ac yn aml wedi cael gwybod nad oedd dim byd o’i le,” meddai. “Ar ôl cael fy ngyfeirio at Mr Treharne, fe wrandawodd yn ofalus a rhoi cynnig ar driniaethau nad oedd wedi’u cynnig o’r blaen.

"Gwellodd fy mhoen ac roeddwn i'n gallu mwynhau bywyd eto a gofalu am fy mhlant yn iawn."

Ers hynny mae Kirsten wedi cael babi newydd, Lenny.

“Am flynyddoedd dywedwyd wrthyf na fyddwn yn gallu cael mwy o blant oherwydd fy nghyflwr. Yna ar ôl y driniaeth, roeddem yn gallu croesawu ein mab. Gwnaeth y gofal hwnnw wahaniaeth enfawr i’n teulu.”

Wrth i Hywel Dda nodi Diwrnod Rhyngwladol y Menywod, mae’r datblygiadau hyn yn adlewyrchu ymrwymiad cryf i gau’r bwlch rhwng y rhywiau mewn gofal iechyd drwy wrando ar fenywod, gwella mynediad at ofal arbenigol a darparu gwasanaethau yn nes at adref.

Drwy fuddsoddi mewn cymorth yn y gymuned a diagnosis cynharach, mwy cywir, nod y Bwrdd Iechyd yw sicrhau bod menywod ar draws canolbarth a gorllewin Cymru yn cael y gofal sydd ei angen arnynt i fyw bywydau iachach ar bob cam.

Mae rhagor o wybodaeth am wasanaethau iechyd menywod a datblygiadau parhaus ar gael ar wefan y Bwrdd Iechyd https://biphdd.gig.cymru/iechyd-menywod/ (agor mewn ffenest newydd)

DIWEDD

LLUN: Y Prif Weinidog Eluned Morgan yn cyfarfod ag aelodau o staff a chleifion yr Hyb Iechyd Menywod ym Meddygfa Padarn yn Aberystwyth.