Gwybodaeth i ofalwyr

Mae newidiadau dros dro yn cael eu gwneud i'r ffordd yr ydym yn darparu ein gwasanaethau gofalwyr mewn ymateb i'r achos Coronavirus. I gael gwybodaeth a diweddariadau, ymwelwch â'n tudalen wybodaeth COVID-19 a gweld yr adran Ydych chi'n ofalwr.

Mae gofalwwyr yn gwneud hyn a mwy ar gyfer teulu a ffrindiau sy’n hŷn, un sâl neu ag anabledd, rhoi meddyginiaeth, cefnogaeth ymarferol, cefnogaeth emosiynol, gofal personol, meterion ariannol, help corfforol a hyn oll tra’n ceisio cynnal eu bywyd eu hunain. 

Beth yw gofalwr?
Mae Gofalwyr Ifanc yn blant a phobl ifanc (o dan 18 oed) sy'n gofalu am rywun yn eu teulu sydd â salwch, anabledd neu sy'n cael ei effeithio gan afiechyd meddwl neu gamddefnyddio sylweddau. Mae Gofalwyr sy’n Oedolion Ifanc, rhwng 16 a 25 oed.

Gall unrhyw un fod yn ofalwr ac, yn y rhan fwyaf o achosion, nid yw bod yn ofalwr yn ddewis; mae’n rhywbeth sy’n digwydd ar hap.

Mae’n bwysig cefnogi gofalwyr fel eu bod yn gallu parhau i roi gofal i berthynas neu ffrind.

Rydym o’r farn bod rôl gofalwyr mor bwysig fel ei bod yn briodol cael aelod o’r bwrdd i ymgymryd â rôl Hyrwyddwr Gofalwyr.

Rwy’n falch iawn ac mae’n anrhydedd fel Is-gadeirydd y Bwrdd Iechyd fy mod wedi ymgymryd â rôl Hyrwyddwr Gofalwyr yn ffurfiol.

Byddaf yn parhau i weithio ar hyrwyddo ymwybyddiaeth o rôl gofalwyr ymhlith aelodau'r Bwrdd a chynnal proffil gofalwyr ar draws ein sefydliad cyfan. Byddaf hefyd yn gweithredu fel arweinydd ar gyfer cyfathrebu mewnol ac allanol ar bwnc gofalwyr ac yn gwrando ar ein staff sydd hefyd yn ofalwyr yn eu bywydau personol.

Rwy’n ei ystyried yn fraint bod yn Hyrwyddwr Gofalwyr, gan gynnal y momentwm wrth fodloni dyheadau Deddf Gwasanaethau Cymdeithasol a Lles 2014, Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol a’r gwaith partneriaeth gyda’r tri Awdurdod Lleol a sefydliadau y trydydd sector.

Edrychaf ymlaen at weithio gydag eraill i arwain agenda gofalwyr ar gyfer y Bwrdd Iechyd a helpu i nodi a chefnogi gofalwyr sy'n cyfrannu cymaint i'n cymunedau ledled y rhanbarth.

Gobeithio y bydd y dudalen hon yn adnodd defnyddiol ac addysgiadol i chi.

Judith Hardisty
Is-gadeirydd a Hyrwyddwr Gofalwyr Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda
Ebrill 2020

Pwy sy’n ofalwr ifanc? 
Mae gofalwyr ifanc yn blant neu bobl ifanc sy’n gofalu am rywun yn eu teulu sy’n sâl, yn anabl, neu sydd wedi’u heffeithio gan broblemau iechyd meddwl neu gam-drin sylweddau.

 Yn aml bydd gofalwyr ifanc yn ysgwyddo cyfrifoldebau ymarferol a/neu emosiynol y byddai disgwyl i oedolyn eu cyflawni fel arfer. Gall y tasgau amrywio yn ôl natur y salwch neu’r anabledd, lefel yr angen am ofal a pha mor aml mae’n cael ei roi, a strwythur y teulu cyfan.

Gallai gofalwr ifanc wneud tasgau ymarferol fel coginio, gwaith tŷ a siopa. Ac mae llawer yn rhoi gofal corfforol a phersonol, fel rhoi help i wisgo, ymolchi a mynd i’r tŷ bach, yn ogystal â rheoli cyllideb y teulu, a chasglu budd-daliadau a phresgripsiynau.

Gallai rhai gofalwyr ifanc ymgymryd â lefelau gofal uchel, tra bod eraill yn rhoi gofal lefel isel yn gyson. Gall y ddau gael effaith sylweddol ar blentyn neu berson ifanc.

Cefnogaeth i ofalwyr ifanc
A ydych chi dan 18 oed ac yn helpu aelod o'r teulu gyda phethau fel codi, paratoi bwyd neu rhoi moddion? Os felly, yna fe allech chi fod fel un o'r 11,000 o bobl yng Nghymru sy’n Ofalwr Ifanc.

Os ydych chi'n Ofalwr Ifanc sy'n gofalu am rywun fel mam, mam-gu neu frawd neu chwaer, yna gall gwybod pa gefnogaeth ymarferol ac emosiynol sydd ar gael i chi wneud gwahaniaeth enfawr.

A ydych wedi dweud wrth rywun yn eich ysgol fod gennych gyfrifoldebau gofalu?

Os ydyn nhw'n gwybod eich bod chi'n gofalu am rywun efallai y bydd rhywfaint o gefnogaeth i chi yn yr ysgol i helpu gyda'ch presenoldeb, eich gwaith cartref neu ddim ond i gael  tawelwch meddwl bod rhywun yno i wrando arnoch chi.

Sir Gaerfyrddin
Gwasanaeth Addysg Gofalwyr Sir Gaerfyrddin (CEY) (5-18 oed) a Gwasanaeth Gofalwyr Oedolion Ifanc (YAC) (16 - 25 oed)

  • Grwpiau cymorth cymheiriaid (clybiau ieuenctid a chlybiau plant)
  • Teithiau seibiant dydd a phreswyl
  • Cefnogaeth 1 i 1
  • Gweithdai meithrin hyder a sgiliau

Rhif Ffôn: 0300 0200 002

Cliciwch yma i gael gwybodaeth am ofalwyr ifanc yn Sir Gaerfyrddin

 

Ceredigion
Mae'r Gwasanaeth Gofalwyr Ifanc yn cael ei redeg gan Gweithredu dros Blant sy'n cefnogi Gofalwyr Ifanc rhwng 8-25 oed ac mae'n darparu:

  • Cefnogaeth ysgol
  • cefnogaeth 1 i 1
  • Grwpiau Cefnogi - Seibiant rhag gofalu
  • Cefnogaeth cymheiriaid

Rhif Ffôn: 01437 761330

Cliciwch yma i gael gwybodaeth am ofalwyr ifanc yng Ngheredigion

Sir Benfro
Mae'r Gwasanaeth Gofalwyr Ifanc yn cael ei redeg gan Gweithredu dros Blant sy'n cefnogi Gofalwyr Ifanc rhwng 8-25 oed ac mae'n darparu:

  • Cefnogaeth ysgol
  • Cefnogaeth 1 i 1
  • Grwpiau Cefnogi - Seibiant rhag gofalu
  • Cefnogaeth cymheiriaid.

Rhif Ffôn: 01437 761330

Cliciwch yma i gael gwybodaeth am ofalwyr ifanc yn Sir Benfro

Gofalwyr yw'r ffynhonnell fwyaf o ofal a chymorth ac mae er budd pawb eu bod yn cael eu cefnogi. Gall ymgymryd â rôl ofalu olygu wynebu tlodi, unigedd, rhwystredigaeth, afiechyd ac iselder. Mae llawer o Ofalwyr yn ildio incwm, rhagolygon cyflogaeth yn y dyfodol a hawliau pensiwn. Mae llawer o Ofalwyr hefyd yn gweithio y tu allan i'r cartref ac yn ceisio jyglo swyddi â'u cyfrifoldebau fel Gofalwyr. Mae mwyafrif y Gofalwyr yn cael trafferth ar eu pennau eu hunain ac nid ydynt yn ymwybodol bod help ar gael iddynt. Dywed gofalwyr fod mynediad at wybodaeth, cefnogaeth ariannol a seibiannau o ofalu yn hanfodol i'w helpu i reoli effaith gofalu ar eu bywydau.

Mae yna lawer o wahanol sefyllfaoedd gofalu. Gallai Gofalwr fod yn rhywun sy'n gofalu am blentyn ag anabledd neu'n gofalu am riant oedrannus, rhywun sy'n cefnogi partner gyda phroblem iechyd meddwl, er enghraifft. Er gwaethaf y gwahanol rolau gofalu hyn, mae pob Gofalwr yn rhannu rhai anghenion sylfaenol: Mae angen gwasanaethau arnynt hefyd i’w hadnabod fel unigolyn a’r anghenion sy'n newid trwy gydol eu taith ofalu.

Mae gofalwyr yn aml yn dioddef afiechyd oherwydd eu rôl ofalu. Er mwyn gofalu yn ddiogel a chynnal eu hiechyd a'u llesiant corfforol a meddyliol eu hunain, mae angen gwybodaeth, cefnogaeth, parch a chydnabyddiaeth ar ofalwyr gan y gweithwyr proffesiynol y maent mewn cysylltiad â hwy. Gall cefnogaeth well i'r unigolyn sy'n cael gofal wneud rôl y Gofalwr yn haws.

Mae angen cefnogaeth ar ofalwyr i allu jyglo eu rolau gwaith a gofalu neu ddychwelyd i'r gwaith os ydyn nhw wedi colli cyflogaeth oherwydd gofalu.

Ar ôl gofalu, efallai y bydd angen cefnogaeth ar ofalwyr i ailadeiladu bywyd eu hunain ac ailgysylltu ag addysg, gwaith neu fywyd cymdeithasol.

Gyda phoblogaeth sy'n heneiddio, bydd angen mwy o ofal gan ffrindiau a theulu ar bawb yng Nghymru yn y dyfodol.

Bydd hyn yn cyffwrdd â bywyd pawb ar ryw adeg. Mae cefnogaeth gofalwyr yn ymwneud â phawb.

Os ydych chi'n byw yn Sir Gaerfyrddin
Cliciwch yma i gyrchu tudalen y Gofalwyr ar wefan Gwasanaeth Gofalwyr Sir Gaerfyrddin gan gynnwys: cylchlythyrau, digwyddiadau a chyngor neu Cliciwch yma i weld tudalennau'r Gofalwyr ar wefan Cyngor Sir Gâr

Os ydych chi'n byw yng Ngheredigion
Cliciwch yma i gyrchu tudalen y Gofalwyr ar wefan Cyngor Sir Ceredigion gan gynnwys: cylchlythyrau, digwyddiadau a chyngor neu Cliciwch yma i weld tudalennau'r Gofalwyr ar wefan Cyngor Sir Ceredigion

Os ydych chi'n byw yn Sir Benfro
Cliciwch yma i gyrchu tudalen y Gofalwyr ar wefan Gwasanaethau Gwybodaeth a Chefnogaeth Gofalwyr Sir Benfro gan gynnwys: cylchlythyrau, digwyddiadau a chyngor neu Cliciwch yma i weld tudalennau'r Gofalwyr ar wefan Cyngor Sir Penfro

 

Ffurflenni cofrestru / atgyfeirio gofalwyr meddyg teulu
Gallwch gofrestru yn eich meddygfa fel Gofalwr, gall hyn helpu oherwydd efallai y bydd y feddygfa'n gallu cynnig cefnogaeth a helpu i gael gafael ar apwyntiadau ac ati. Gall y feddygfa hefyd gynnig atgyfeiriad i chi i'r Gwasanaethau Gwybodaeth Gofalwyr lleol yn eich sir a all eich helpu a'ch cefnogi ymhellach pe dymunwch. I wneud hyn, argraffwch gopi o'r ffurflen gofrestru / atgyfeirio Gofalwyr sirol isod a'i chyflwyno yn eich meddygfa.
Cliciwch yma i gael ffurflen Sir Gaerfyrddin [PDF, 214 KB]
Cliciwch yma i gael ffurflen Ceredigion [PDF, 250 KB]
Cliciwch yma i gael ffurflen Sir Benfro [PDF, 200 KB]

 

Dogfennau defnyddiol
Cliciwch yma i weld y llyfryn 'Dywedwch 'Dw i'n iawn'… a'i Olygu!'  [PDF, 536 KB]

Cliciwch yma I weld y lllyfryn Canllaw i Ofalwyr ar Reoli Meddyginiaeth [PDF, 4.9 MB]

Cliciwch yma I weld y lllyfryn Asesiadau - Canllaw ar gael asesiad yng Nghymru  [PDF, 1 MB]

Cliciwch yma I weld y lllyfryn Dod Allan o'r ysbyty [PDF, 1.2 MB]

 

Gwefannau defnyddiol eraill
Mae Rhaglen Addysg i Gleifion (Hywel Dda)

Mae Rhaglenni Addysg i Gleifion Cymru 

Cliciwch yma i weld gwefan Gofalwyr Cymru (Saesneg yn unig)

Cliciwch yma i gyrchu gwefan Carers Trust

Cliciwch yma o weld tudalen NHS Carers Direct (Saesneg yn unig)

Cliciwch yma i gael mynediad at IAWN - Gwybodaeth, Ymwybyddiaeth a Llesiant Nawr

 

Nod Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda yw darparu amgylchedd gwaith cefnogol i staff sy'n gofalu am aelod o'r teulu neu ffrind yn eu bywydau personol.

‘Mae gofalwyr yn weithwyr sydd â chyfrifoldebau gofalu sylweddol sy’n cael effaith sylweddol ar eu bywyd gwaith. Mae’r gweithwyr hyn yn gyfrifol am ofal a chefnogaeth perthnasau neu ffrindiau hŷn, anabl neu sâl nad ydynt yn gallu gofalu amdanynt eu hunain’. (Diffiniad Gofalwyr)

Mae yna ymrwymiad i greu diwylliant sefydliadol sy'n caniatáu i staff fod yn agored am eu sefyllfa ac i greu diwylliant yn y gweithle sy'n gefnogol i Ofalwyr gan eu galluogi i barhau i weithio a gofalu.

Ewch i'r ddolen isod i ddarganfod mwy am y gefnogaeth sydd ar gael yn fewnol ac yn allanol

Cliciwch am y ddogfen Gymraeg Saesneg yn unig [PDF, 630KB] Dim ond pan fyddwch wedi cysylltu â rhwydwaith y GIG y bydd y ddolen yma yn gweithio

Beth yw Buddsoddwyr mewn Gofalwyr?
Mae'r cynllun Buddsoddwyr mewn Gofalwyr (IiC) yn gynllun sicrwydd ansawdd sydd â safonau â thema, prosesau archwilio ac ardystio a gwobrau, sy'n cydnabod arfer gorau. Fe'i cynlluniwyd i'w ddefnyddio ar draws ystod generig o leoliadau ac mae angen cywain ffolder o dystiolaeth.

Fe'i cynlluniwyd i'w ddefnyddio ar draws ystod generig o leoliadau ac mae angen cywain ffolder o dystiolaeth. Mae'r cynllun yn cynnwys Gofalwyr o bob oed a sefyllfa, Gofalwyr Ifanc o dan 18 oed, Gofalwyr sy’n Oedolion Ifanc rhwng 18 a 25 oed, Rhieni Gofal sy'n gofalu am blentyn ag anabledd neu broblem iechyd meddwl, brodyr a chwiorydd sy’n Ofalwyr, pobl hŷn sy'n gofalu am ei gilydd ac ati.

Mae'r cynllun Buddsoddwyr mewn Gofalwyr yn offeryn sydd wedi'i gynllunio i helpu sefydliadau iechyd, gofal cymdeithasol, y 3ydd sector a sefydliadau eraill i ganolbwyntio ar eu hymwybyddiaeth o Ofalwyr a'r help a'r gefnogaeth a roddant i Ofalwyr, a’u gwella.

Mae gan y cynllun chwe safon â thema sy'n symud trwy’r lefelau o Efydd, Arian ac Aur. 

Lefel efydd
Mae'r sefydliad wedi arddangos ymwybyddiaeth o faterion y gofalwyr. ac mae'n llwyddo i enli, efnogi, a chyfeirio vofalwyr at gymorth.

Lefel arian
Mae'r sefydliad wedi arddangos ymrwymiad gweithredol at y cynllun buddsoddwyr men gofalwyr ac wedi datblygu ymagwedd ragweithiol at gefnogi gofalwyr, ac maen'n llwyddo i arddangos canlyniadau, lle bo hynny'n brioddol.

Lefel aur
Mae'r sefydliad weds arddandog uwch o faterion y gofalwyr, ac mae wedi llwyddo i fabwysiadu newid diwylliannol, datblygu ymagwedd ochrol at gymorth gofalwyr, ynghyd ag arddangos canlyniadau.

Disgwylir i bob lleoliad ddatblygu Effaith Gofalwyr sy'n diffinio eu bwriad yn glir o ran yr hyn a wnânt i gefnogi Gofalwyr. Dylai hyn hefyd gynnwys amlinelliad o ddemograffeg y lleoliad. Mae templed ac enghreifftiau wedi'u darparu i gynorthwyo'r lleoliad.

Dylai hyn gael ei lofnodi gan Reolwr y lleoliad a'i adolygu bob blwyddyn i sicrhau ei fod yn parhau i fod yn addas at y diben.

Mae angen i leoliadau gasglu tystiolaeth yn erbyn pob un o'r safonau â thema mewn portffolio a fydd wedyn yn cael ei asesu. Os yw'n llwyddiannus, dyfernir y dystysgrif berthnasol i'r lleoliad i'w harddangos.

Dim ond yn rhanbarth Hywel Dda Gorllewin Cymru y mae'r cynllun Buddsoddwyr mewn Gofalwyr ar gael. Am fanylion pellach am y cynllun a sut i gymryd rhan, cysylltwch â Pennie Muir pennie.muir@wales.nhs.uk

Rhannwch: